VRIJ-ONVRIJ
Merksplas/Wortel

april - mei - juni 2019
in het buitengebied van
MERKSPLAS-KOLONIE WORTEL-KOLONIE


Vrij en onvrij erfgoed
Het Gevangenismuseum van Merksplas organiseert  elk jaar een tentoonstelling met als thema  “vrijheidsberoving”.  Het opsluiten van mensen is van alle tijden, maar daarom niet altijd even rechtvaardig. In Wortel en Merksplas werden duizenden mensen tussen pakweg 1823 en 1993  opgesloten in landloperskolonies. Reden van opsluiting: armoede. In de tijd van het Nederlands bewind was Wortel de “vrije kolonie”, Merksplas de “onvrije”. En zo hebt u al de eerste dimensie van onze tentoonstelling leren kennen.

Boerderijtje in de “vrije” kolonie

In Wortel werden voor arme gezinnen 129 kleine  boerderijtjes gebouwd met oog op exploitatie. 
In Merksplas zaten de landlopers verzameld in een  bedelaarshuis, bewaakt door militairen. Vanaf  1866 werden de vroegere kolonies overgenomen door de Belgische Staat en werden zij Rijksweldadigheidskoloniën”.  Dat gebeurde onder impuls van “De Wet op de Beteugeling van de Landloperij en Bedelarij”. Die werd in 1993 afgeschaft. Wat er ook van zij, de beide Belgische Koloniën van Weldadigheid hebben, samen met de Nederlandse tegenhangers in het noorden, een prachtig en 
gigantisch erfgoed achtergelaten. De belangrijkheid  ervan wordt bovendien bewezen door het feit dat zij opgenomen zijn in een aanvraag tot erkenning als UNESCO-werelderfgoed. Er wordt gewacht op de definitieve beslissing die in de loop van dit jaar zal vallen.

Vrij en onvrij in beeld

Bijna tweehonderd jaar later bestaat de tegenstelling “vrij/onvrij” nog altijd. Hier zie je de tweede dimensie van de tentoonstelling. Fietsers en wandelaars bezoeken in steeds grotere aantallen de beide.
Vlakbij, in Merksplas, wachten mensen op hun verwijdering van het grondgebied in het gesloten Centrum voor Illegalen (CIM) en in de gevangenis zitten zo’n 350 personen opgesloten.
In Wortel neemt men deel aan de gegidste wandelingen georganiseerd door Natuurpunt, Nadien genieten bij een pint in het Bezoekerscentrum De Klapekster. Een paar meter verder, achter slot en grendel, zitten zo’n 310 veroordeelden opgesloten in de gevangenis.

Over de expo
Met beeldende kunst wordt de bezoekers  gewezen op het contrast tussen vrijheid en gevangenschap, die in het landschap pertinent aanwezig is. Het is de bedoeling te werken met een combinatie van monumentale beelden op twee locaties: Deze worden gecombineerd met kleinere beelden en andere kunstwerken die dan weer afkomstig zijn van zowel professionele als amateurkunstenaars. Zij vinden hun plekje op de binnenkoer van brasserie “De Kolonie” in Merksplas en in de buurt van de Klapekster 
in Wortel. In het Centrum voor Illegalen en de  beide strafinrichtingen worden de beelden en kunstwerken geplaatst “achter den draad”. De vrije bezoeker kan dan enkel kijken naar het onvrije voorwerp, maar aankomen niet… Een mogelijkheid wordt ook voorzien om door professionele beeldhouwers ter plaatse op de twee locaties een beeld te maken dat tot het einde der dagen in de beide koloniën aanwezig blijft. Dit proces is nog in onderhandeling.

Over de curator
Jef Van Leeuw is een beeldhouwer uit Vosselaar. Jef werkt het liefst in marmer en brons, maar gaat ook in zee met arduin, Franse steen, hout en klei. Hij maakt liefst dieren- en vrouwenfiguren en waagt zich aan mythische wezens uit een
imaginaire wereld. Jef verwierf ook bekendheid omwille van zijn projecten in Turnhout en “Van Steen tot Beeld” in Beerse.

Partners in crime
De expo “Vrij/Onvrij” is een samenwerkingsverband  tussen vele organisaties die van dichtbij of ietsje verder af hun participatie aan het project hebben bevestigd. Geheel in de sfeer van het thema noemen we hen dan ook graag “partners in crime”. 
Departement Cultuur, Jeugd en Media van de  Vlaamse overheid. 
De Federale Overheidsdienst Justitie in de  gedaantes van de gevangenissen in Wortel en Merksplas. 
De Federale Overheidsdienst Binnenlandse  Zaken in de gedaante van het gesloten Centrum voor Illegalen in Merksplas. 
Het stadsbestuur van Hoogstraten.
Het gemeentebestuur van Merksplas.
Toerisme Provincie Antwerpen.
Erfgoed Noorderkempen.
Natuurpunt Markvallei in de gedaante van het  bezoekerscentrum “De Klapekster”. 
De Stedelijke Academie voor Schone Kunsten  van Turnhout. 
De Werkgroep Amateurkunsten Merksplas.

Praktische info
De tentoonstelling “Vrij/Onvrij” loopt vanaf  30 maart tot en met 30 juni 2019. Zij is gratis toegankelijk voor het publiek. Op de twee locaties kan je een catalogus kopen aan 10 euro, en je kan deelnemen aan een leuke wedstrijd. Los het op en je kunt een mooi beeldje winnen! In de catalogus vind je ook een routebeschrijving van de te volgen fiets- en wandelpaden. Voor de gebruikers van GPS of zij die zoeken via Google Earth: 
- Locatie Wortel via het adres Kolonie 41, 2323  Wortel. 
- Locatie Merksplas via het adres Kapelstraat 10,  2330 Merksplas 

Alle info:
Marc Sprangers: tel. 32.472/24 36 39,
e-mail sprangers.marc@skynet.be
Karel Govaerts: tel. 32.476/63 36 53,
e-mail govaertskarel@gmail.com
Jef Van Leeuw: tel. 32.471/09 95 68,
e-mail jef.vanleeuw@telenet.be
flyer in pdf

Buren bij kunstenaars